ဂျပန်ရိုးရာလက်ဖက်ရည်ပွဲတော် Sado (茶道) ကို နားလည်ခြင်း- ပြည့်စုံသော လမ်းညွှန်
ဂျပန်ရိုးရာလက်ဖက်ရည်ပွဲတော် Sado (茶道) ကို နားလည်ခြင်း- ပြည့်စုံသော လမ်းညွှန်
“စိတ်ဝင်စားစရာတော့ကောင်းတယ်၊ ဒါပေမယ့် လက်ဖက်ရည်ပွဲရဲ့ ဆွဲဆောင်မှုက ဘာလဲ?”
“သမိုင်းကြောင်းနဲ့ ဓလေ့ထုံးတမ်းတွေကိုလည်း သိချင်တယ်”
ဒီလိုမေးခွန်းတွေရှိရင်တော့ ဒီဆောင်းပါးက သင့်အတွက်ပါပဲ။ လက်ဖက်ရည်ပွဲ ဒါမှမဟုတ် Sadō (茶道) ဟာ လက်ဖက်ရည်သောက်ရုံသက်သက် မဟုတ်ဘဲ ဂျပန်ရဲ့ စိတ်ဝိညာဉ်နဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကို ခံစားရနိုင်မယ့် အထူးအခိုက်အတန့်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီဆောင်းပါးက ဂျပန်ယဉ်ကျေးမှုရဲ့ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းမှုနဲ့ နက်ရှိုင်းမှုကို နားလည်စေဖို့ ကူညီပေးပြီး လက်ဖက်ရည်ပွဲနဲ့ ပိုမိုရင်းနှီးကျွမ်းဝင်လာစေမှာပါ။ အဆုံးအထိ ဖတ်ကြည့်ရအောင်!
1. လက်ဖက်ရည်ပွဲ (Sadō) ဆိုတာ ဘာလဲ။
အခြေခံအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်
လက်ဖက်ရည်ပွဲဆိုတာ ဂျပန်ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်ပြီး လက်ဖက်ရည်ဖျော်စပ်တဲ့ နည်းပညာထက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နက်ရှိုင်းတဲ့နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း ရှိပါတယ်။ Sadō ရဲ့ အဓိကအနှစ်သာရက “Ichigo Ichie” (一期一会) ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်ပေါ်မှာ အခြေခံထားပြီး “တစ်ကြိမ်တွေ့ဆုံခြင်း၊ တစ်သက်တာအတွက် တစ်ကြိမ်တည်းသော အခွင့်အရေး” လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဒီဒဿနက တွေ့ဆုံမှုတိုင်းနဲ့ အခိုက်အတန့်တိုင်းကို ပထမဆုံးနဲ့ နောက်ဆုံးအကြိမ်လို့ သဘောထားပြီး တန်ဖိုးထားဖို့ သွန်သင်ပေးပါတယ်။
ဒီဓလေ့ထုံးတမ်းထဲက လှုပ်ရှားမှုတိုင်းကို စိတ်နှလုံးအပြည့်နဲ့ ပြုလုပ်ပြီး နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ ရှုပ်ထွေးမှုတွေကနေ ဝေးရာမှာ တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်ပြီး ငြိမ်းချမ်းတဲ့နေရာတစ်ခုကို ဖန်တီးပေးပါတယ်။
လက်ဖက်ရည်ပွဲမှတစ်ဆင့် ဂျပန်ယဉ်ကျေးမှုကို နားလည်ခြင်း
Sadō ဟာ ဂျပန်ရဲ့ အနုပညာအလှနဲ့ ဒဿနကို အထင်ရှားဆုံးကိုယ်စားပြုတဲ့ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့ဒီထဲမှာ ဂျပန်ယဉ်ကျေးမှုက ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုတွေကို ဘယ်လောက်တန်ဖိုးထားလဲဆိုတာကို ကိုယ်တိုင်ခံစားရနိုင်ပါတယ်။ ပွဲတိုင်းမှာ ရာသီအလိုက် ကွဲပြားတဲ့ ပစ္စည်းကိရိယာတွေနဲ့ ပန်းအလှဆင်မှုတွေကို အသုံးပြုပြီး သဘာဝအလှနဲ့ သဟဇာတဖြစ်မှုကို သွန်သင်ပေးပါတယ်။
ဒါ့အပြင် Sadō ဟာ ဂျပန်လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ကျင့်ဝတ်နဲ့ အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေတဲ့ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ တစ်ဦးနဲ့တစ်ဦး လေးစားမှုကိုလည်း သွန်သင်ပေးပါတယ်။
2. လက်ဖက်ရည်ပွဲ၏ သမိုင်းကြောင်းအကျဉ်းချုပ်
မူလဇစ်မြစ်နှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု
လက်ဖက်ရည်ဟာ ရှေးခေတ်တရုတ်ပြည်ကနေ ဆင်းသက်လာခဲ့ပေမယ့် လက်ဖက်ရည်ပွဲယဉ်ကျေးမှုက ဂျပန်မှာ ထူးခြားစွာ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ပါတယ်။ လက်ရှိပုံစံကို Muromachi ကနေ Azuchi-Momoyama ခေတ်ကာလအတွင်းမှာ ဒဏ္ဍာရီဆန်တဲ့ လက်ဖက်ရည်ဆရာ Sen no Rikyū က အများစု ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ Rikyū ဟာ လက်ဖက်ရည်ကို ရိုးရိုးအဖျော်ယမကာတစ်ခုအဖြစ်သာ မရှုမြင်တော့ဘဲ ဝိညာဉ်ရေးရာ လမ်းကြောင်းတစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူခဲ့ပါတယ်။ သူက ရိုးရှင်းမှု၊ တိတ်ဆိတ်မှုနဲ့ မပြည့်စုံမှုထဲက အလှတရားကို အလေးပေးတဲ့ “Wabi-cha” (侘び茶) ပုံစံကို တီထွင်ခဲ့ပါတယ်။
ဆာမူရိုင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဆက်စပ်မှု
လက်ဖက်ရည်ပွဲဟာ ဆာမူရိုင်းယဉ်ကျေးမှုနဲ့ အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေပါတယ်။ Sengoku ခေတ်က စစ်ခေါင်းဆောင်တွေဟာ မဟာမိတ်ဖွဲ့ဖို့ ဒါမှမဟုတ် ဗျူဟာချမှတ်ဖို့အတွက် နိုင်ငံရေးအစည်းအဝေးတွေအဖြစ် လက်ဖက်ရည်ပွဲတွေကို မကြာခဏ အသုံးပြုခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဆာမူရိုင်းတွေအတွက် Sadō ဟာ စည်းကမ်း၊ ကျင့်ဝတ်နဲ့ သူတို့ရဲ့ ဝိညာဉ်ရေးရာကို လေ့ကျင့်ဖို့ နည်းလမ်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ လက်ဖက်ရည်သောက်ခန်း (chashitsu) ကို ငြိမ်းချမ်းပြီး တန်းတူညီမျှတဲ့နေရာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး လူမှုရေးရာထူးနဲ့ ရာထူးဂုဏ်ရှိန်တွေကို ဘေးဖယ်ထားကြပါတယ်။
3. လက်ဖက်ရည်ပွဲ၏ နောက်ကွယ်ရှိ ဒဿန
Sadō ဟာ ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုသာမကဘဲ ဘဝဒဿနတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
Wabi-Sabi (侘寂)
Sadō ထဲက အဓိကသဘောတရားကတော့ “Wabi-Sabi” ဖြစ်ပြီး ရိုးရှင်းမှု၊ တိတ်ဆိတ်မှုနဲ့ မပြည့်စုံမှုထဲက အလှတရားကို ရှာဖွေတဲ့ ထူးခြားတဲ့ ဂျပန်အနုပညာအလှပါ။ ဒီဒဿနက ရုပ်ဝတ္ထုစည်းစိမ်ထက် ဝိညာဉ်ရေးရာကျေနပ်မှုကို ရှာဖွေဖို့ ကျွန်တော်တို့ကို ဖိတ်ခေါ်ပါတယ်။
Omotenashi (おもてなし) စိတ်ဓာတ်
“Omotenashi” ဒါမှမဟုတ် စိတ်ရင်းမှန်နဲ့ ဖော်ရွေဧည့်ခံတဲ့ စိတ်ဓာတ်က အရမ်းအရေးကြီးပါတယ်။ အိမ်ရှင်က ဧည့်သည်တွေအတွက် သက်တောင့်သက်သာရှိမှုနဲ့ အကောင်းဆုံးအတွေ့အကြုံကို ပေးနိုင်ဖို့ အရာအားလုံးကို စိတ်နှလုံးအပြည့်နဲ့ ပြင်ဆင်ပေးပြီး လေးစားမှုနဲ့ ကျေးဇူးတင်ရှိမှုကို ပြသတဲ့ ပုံစံတစ်မျိုးလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
4. လက်ဖက်ရည်ပွဲ၏ အဓိကပုံစံများကို နားလည်ခြင်း
လက်ဖက်ရည်ပွဲမှာ ပုံစံအမျိုးမျိုး (ryūha) ရှိပေမယ့် အကြီးဆုံးနဲ့ အထင်ရှားဆုံး သုံးမျိုးကတော့ Omotesenke၊ Urasenke နဲ့ Mushakōjisenke တို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီသုံးမျိုးစလုံးဟာ Sen no Rikyū ရဲ့ မျိုးဆက်ကနေ ဆင်းသက်လာတာပါ။ အခြေခံအားဖြင့် တူညီပေမယ့် ပုံစံတစ်ခုချင်းစီမှာ ဓလေ့ထုံးတမ်းနဲ့ အသုံးပြုတဲ့ ပစ္စည်းကိရိယာတွေမှာ အနည်းငယ်ကွာခြားမှုတွေ ရှိပြီး ကွဲပြားတဲ့ ဒဿနအလေးပေးမှုတွေကို ထင်ဟပ်စေပါတယ်။
5. လက်ဖက်ရည်ပွဲ၏ ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် ကျင့်ဝတ်များ
လက်ဖက်ရည်ပွဲမှာ ကျင့်ဝတ်တွေက အိမ်ရှင်၊ တခြားဧည့်သည်တွေနဲ့ အသုံးပြုတဲ့ ပစ္စည်းကိရိယာတွေကို လေးစားကြောင်းပြသဖို့ ရည်ရွယ်ပါတယ်။
- လက်ဖက်ရည်သောက်ခန်းထဲဝင်တဲ့အခါ လေးစားကြောင်းပြသဖို့ အရိုအသေပြုရပါမယ်။
- လက်ဖက်ရည်ခွက်ကို လက်ခံရယူတဲ့အခါ လက်နှစ်ဖက်စလုံးကို အသုံးပြုပါ။
- မသောက်မီ လက်ဖက်ရည်ခွက်ကို အနည်းငယ်လှည့်ပေးရပါမယ်။ ဒါမှ ခွက်ရဲ့ အလှဆုံးအပိုင်း (ရှေ့ဘက်) ကနေ မသောက်မိမှာပါ။
- ပွဲကျင်းပနေစဉ်အတွင်း တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်တဲ့ပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းပြီး ညင်သာသောအသံနဲ့သာ စကားပြောပါ။
6. လက်ဖက်ရည်ပွဲကို အပြည့်အဝခံစားနိုင်ရန် အကြံပြုချက်များ
Sadō ကို ခံစားဖို့ ပထမဆုံးအဆင့်က စိတ်ကိုတည်ငြိမ်အောင်ထားပြီး လက်ရှိအခိုက်အတန့်ကို အာရုံစိုက်ဖို့ပါပဲ။ အသေးစိတ်တိုင်းကို သတိထားကြည့်ပါ- ရေဆူနေတဲ့အသံ၊ လက်ဖက်စိမ်း (matcha) ရဲ့ ရနံ့၊ အသုံးပြုတဲ့ပစ္စည်းကိရိယာတွေရဲ့ အလှတရားနဲ့ အခန်းတွင်းအလှဆင်မှုတွေ။ ဒါတွေအားလုံးက အတွေ့အကြုံရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေပါ။ အခွင့်အရေးရရင် လက်ဖက်ရည်ပွဲ အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲ ဒါမှမဟုတ် သင်တန်းတစ်ခု (ကျိုတို ဒါမှမဟုတ် တိုကျိုမှာ ခရီးသွားတွေအတွက် အများအပြားရှိပါတယ်) တက်ရောက်ခြင်းက ပိုမိုနက်ရှိုင်းတဲ့ နားလည်မှုကို ပေးပါလိမ့်မယ်။
နိဂုံး
လက်ဖက်ရည်ပွဲကို လေ့လာခြင်းက နက်ရှိုင်းတဲ့ ဂျပန်ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ဒဿနကို ထိတွေ့နိုင်စေပါတယ်။ သူ့ရဲ့ ဆွဲဆောင်မှုတွေရဲ့ အနှစ်ချုပ်ကတော့-
- Sadō သည် ဝိညာဉ်ရေးရာနှင့် အလှတရားကို ပေါင်းစပ်ထားသည်။
- သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို လေ့လာရန် အခွင့်အရေးဖြစ်သည်။
- နေ့စဉ်ဘဝတွင် “Omotenashi” စိတ်ဓာတ်ကို ကျင့်သုံးသည်။
- ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာများပါရှိသော ပုံစံအမျိုးမျိုးရှိသည်။
- လက်တွေ့ကျသော ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် လူသားချင်းဆက်ဆံရေးကို ကြွယ်ဝစေနိုင်သည်။
လက်ဖက်ရည်ပွဲ၏ နက်ရှိုင်းသော အဓိပ္ပာယ်ကို သိရှိခြင်းဖြင့် ဂျပန်ယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကို ခံစားရနိုင်ရုံသာမကဘဲ သင့်ဘဝတွင် အရောင်အသွေးများကိုလည်း ထပ်လောင်းပေးနိုင်ပါသည်။
